Hersenwetenschapper Karin Roelofs krijgt de Spinozapremie voor haar onderzoek naar hoe mensen onder grote druk beslissen; kortstondig bevriezen blijkt daarbij te helpen.
Trouw, zaterdag 27 juni 2026, tekst Elleke Bal, foto Koen Verheijden. Samengevat door de webredactie van PVI-nl.
Karin Roelofs, hoogleraar experimentele psychopathologie aan de Radboud Universiteit, krijgt de Spinozapremie voor haar onderzoek naar de freeze-reactie. Haar liefde voor MRI ontstond begin jaren negentig als masterstudent bij het NIH, toen ze haar eigen hersenen voor het eerst in 3D op een van de eerste functionele scans zag bewegen.
Waar freeze lang gold als een passieve, klungelige toestand, toonde Roelofs aan dat het juist actief en functioneel is: bij dreiging (vechten, vluchten of afwachten) daalt de hartslag en gaan hersenprocessen aan die de waarneming scherpen, zodat er een beter besluit genomen kan worden. Fysiek is het een bijzondere staat, “gaspedaal helemaal ingedrukt” (pupillen wijd, transpiratie, klaar om te gaan), waarbij sommigen toch de rem erop weten te houden: hartslag laag en variabel, en supersnel informatie wegen. Dit systeem wordt niet alleen bij levensgevaar geactiveerd, maar ook bijvoorbeeld bij sociale afwijzing.
Bij onderzoek naar baby’s van vijftien maanden zag ze dat kinderen zonder freeze-reactie later meer kans hadden op depressieve en angstklachten. Bij politieagenten die ze jarenlang volgde, bleken agenten met een sterke hartslagdaling later minder gevoelig voor stress- en angstklachten. Op basis daarvan ontwikkelde haar team een VR-training waarin agenten live feedback krijgen (verminderd zicht) wanneer hun hartslagritme te onflexibel wordt, en via ademhaling weer variabiliteit en overzicht kunnen terugwinnen.
Roelofs is een uitgesproken pleitbezorger van vrij, ongebonden onderzoek (“werk van de lange adem”), onder meer als bestuurslid van de European Research Council. Met de 1,5 miljoen euro van de Spinozapremie wil ze verder met een techniek die geluidsgolven diep de hersenen laat binnendringen om daar gericht veranderingen aan te brengen, bijvoorbeeld om het uitdoven van angst te versnellen.
Meer over prof. Karin Roelofs:
- Radboud Universiteit profielpagina
- Wikipedia-pagina
- NWO — officiële profielpagina Karin Roelofs (Spinozapremie 2026)
Ook op NOS.nl is aandacht geweest voor dit mooie nieuws met een polyvagale link.
Foto bovenaan: Osman Rana on Unsplash